اسواستیکا

چند روز قبل داشت  تلوزیون در مورد هیتلر صحبت می کرد . ناگهان طرحی را دیدم که نقش ونگارش را بسیار دیده بودم. نمی دانم کجا. علامت روی کلاه هیتلرو سربازان او را می گویم . زیاد روی این مطلب زوم نکردم واز آن گذشتم تا اینکه امروزباز راهی کتابخانه وزیری شدم. این کتابخانه درست در همسایگی مسجد جامع یزد است. بعد از تحویل کتاب وگرفتن کتابی دیگر به داخل مسجد جامع رفتم. داشتم نقوش هندسی آن را که مربوط به درس هندسه نقوشمان می باشدنگاه می کردم که ناگهان در بالای محراب مسجد همان نقشی را دیدم که چند روز پیش در تلوزیون همراه با هیتلر  دیده بودم. درست بود. درست همان نقش بود. همان چیزی که بسیار زیاد آن رادیده بودم اما تا به حال به آن توجه نکرده بودم .این نقش مرا به این داشت تا در مورد آن سوال کنم. نا مش را پرسیدم . اسواستیکا یا خورشید گردون. به نظر کتابدار کتابخانه وزیری آن علامت را هیتلر از ایران برداشت کرده است و او می گفت که این علامت مربوط به آیین میترائیسم در ایران است . خلاصه کتابی را به من معرفی کرد که اطلاعاتی اندک ولی مفید را در آن نوشته بود. بر آن شدم تا پاره ای از آن را برای دوستان بنویسم.  

اسواستیکادر سنسکریت به معنای خوشبختی است. این نماد ، نمادی باستانی وبسیار گسترده است که به عقیده برخی از دانشمندان در اصل ، نماینده خورشید بوده ومسیر آن را از طریق آسمان نشان می داده است. بنا به گفته بعضی ها ، این علامت حاکی از چرخ گردونه خورشید_ خدا بوده واز اینرو دارای بعضی از نماد های خورشیدی  مانند روشنایی ، حاصلخیزی وبه ویژه روشنایی است. این نماد ریشه ایرانی دارد وایرانیان آن را به نماد خورشید در دستبافته ها  ومعماری  خود به کار می برده اند وبیشتر به آیین میترائیسم مربوط است. در هندوستان اسواستیکا را مردم در ه سند می شناختد وبعد هاد آن را با ویشنو وشیوا مربوط دانستند. این نماد در تندیسهای معابد آیین جین ومربوط به سده های  اول و دوم پیش از میلاد دیده می شود. در چین اسواستیکا در آغاز یک علامت تائویی بود وآن در دست لائو تسه  موئسس دین تائو یی ودیگر جاودانان تائویی دیده می شد که نماد نیروی خدایی آنان بود . اسواستیکا یکی از علایم خوشبختی به روی پای بودا بود .این شکل احتمالا از طریق آیین بودایی به ژاپن راه یافت وبر روی تصویر های بیشمار چینی وژاپنی  ونیز تندیسهای لامایی تبتی دیده می شود. اسواستیکا به عنوان یک علامت خوشبختی، در حاشیه های تزیینی وپارچه های ابریشمی وچوبکاریهای شرقی به کار رفته است. اسواستیکا دارای دوشکل است .دسته پایانی ممکن است ، یا مانندگاما یونانی مطابق عقربه ساعت بچرخد که در آ ن صورت آن را گامادیون می نامند. یا حرکتی خلاف حرکت عقربه ساعت داشته باشد .آنها ممکن است به ترتیب دلالت بر جنس نر یا ماده ، یانگ ویین ، خورشید وماه داشته باشد. گونه خلاف حرکت عقربه ساعت ، مربوط به بوداییها وتائویی ها است وگاهی آن را باالهه های یونانی آرتمیس، دمتر، وهرا مربوط می دانستند. گاهی همان شکل همراه نوشته های عیسویان نخستین به عنوان نوعی از صلیب به کار می رفت.

برگرفته شده ازکتاب:

فرهنگ نگاره ای نماد ها در هنر شرق وغرب

هادی رحیم دل